آشنایی با جراحی‌ های لیزر چشم و مزایای آن

آشنایی با جراحی های لیزر چشم عمل لیزیک چشم که شامل جراحی های فمتولیزیک، پی آر کی (یا لازک) و فمتواسمایل می شود، متداول ترین درمان برای بیماران دارای عیوب انکساری (دوربینی، نزدیک بینی و آستیگمات چشم) است که آنها را برای همه عمر از عینک بی نیاز می کند. در حال حاضر عمل لیزیک چشم پس از معاینه دقیق توسط چشم پزشک، برای اکثر بیماران تجویز می شود؛ نتیجه بسیار موفقیت آمیزی در پی دارد و عوارض آن بسیار نادر است.

مانند بسیاری از جراحی های مرتبط با بیماری های چشمی، بیمارستان چشم پزشکی نور در انجام عمل های جراحی لیزیک چشم (شامل فمتولیزیک، پی آر کی یا لازک و فمتواسمایل) نیز در ایران و خاورمیانه پیشرو بوده و اکنون انواع عمل لیزیک با استفاده از مدرن ترین تجهیزات در این بیمارستان انجام می گیرد. لازم به ذکر است تمامی تکنیک های جراحی لیزری، از جمله جراحی های سرپایی می باشند و بیمار ساعاتی پس از عمل، مرخص شده و به منزل می رود.

این جراحی ها قبلاً به نام عمل لیزیک چشم شناخته می شدند و امروزه با پیشرفت علم چشم پزشکی و استفاده از دستگاه های جدید، تحت عناوین PRK، فمتولیزیک و فمتواسمایل دسته بندی می شوند. در ادامه با این روش ها بیشتر آشنا خواهید شد.

لیزر چشم چیست؟

لیزر چشم یک روش پیشرفته و غیرتهاجمی برای اصلاح مشکلات بینایی مانند نزدیک‌بینی، دوربینی و آستیگماتیسم است که با استفاده از پرتوهای دقیق لیزر، سطح قرنیه چشم را شکل می‌دهد تا نور به درستی روی شبکیه متمرکز شود. این روش سریع، ایمن و مؤثر است و به بیماران امکان می‌دهد دید واضح و بدون نیاز به عینک یا لنز را تجربه کنند. جراحی لیزر چشم معمولاً با حداقل درد و دوره بهبود کوتاه انجام می‌شود و نتایج آن به سرعت قابل مشاهده است.

عمل لیزر چشم چیست و چگونه انجام می‌شود؟

عمل لیزر چشم، یا LASIK (لیزیک)، یک روش جراحی اصلاح بینایی است که به منظور کاهش یا حتی از بین بردن وابستگی به عینک و لنزهای تماسی برای مشکلاتی مانند کوتاه‌بینی، دوربینی و آستیگماتیسم انجام می‌شود. در این روش، با استفاده از لیزر Excimer، بافت‌ های نازک قرنیه تغییر شکل داده می‌شوند تا نور به درستی روی شبکیه متمرکز شود و دید طبیعی بازگردد.

مراحل انجام عمل لیزر چشم:

1. بررسی قبل از عمل: پزشک با انجام معاینات کامل، شامل اندازه‌گیری بینایی و بررسی ساختار قرنیه، مطمئن می‌شود که چشم برای جراحی مناسب است.
2. بیهوشی موضعی: قطره‌های بی‌حسی بر روی چشم ریخته می‌شوند تا در طول عمل هیچ دردی احساس نشود.
3. برش قرنیه: با ابزار میکروکراتوم یا لیزر فمتوسکند، لایه نازکی از قرنیه ایجاد می‌شود تا امکان دسترسی به بافت‌های داخلی فراهم گردد.
4. مدلسازی با لیزر: لیزر Excimer با دقت بالا بافت قرنیه را اصلاح می‌کند تا مشکلات انکساری رفع شوند.
5. بازگشت لبه برش: لبه قرنیه به حالت اولیه بازگردانده می‌شود و بدون نیاز به بخیه ترمیم می‌شود.
6. ترمیم خودکار: قرنیه به طور طبیعی بهبود می‌یابد و لبه برش در جای خود تثبیت می‌شود.

این فرآیند معمولاً کمتر از ۲۰ دقیقه طول می‌کشد و اکثر بیماران ظرف چند ساعت دید واضح خود را بازمی‌یابند. مدت زمان بهبود دید می‌تواند بسته به نوع عمل و شرایط چشم هر فرد متفاوت باشد، بنابراین رعایت دقیق دستورالعمل‌های پزشک و حضور در ویزیت‌های پس از عمل اهمیت زیادی دارد.

روش جراحی لیزر چشم

مراحل کلی انجام جراحی لیزر چشم (فمتولیزیک و PRK)

جراحی لیزری اصلاح عیوب انکساری معمولاً شامل سه مرحله اصلی است: ارزیابی پیش از عمل، خود عمل جراحی و دوره نقاهت و بهبودی.

۱. ارزیابی و معاینات پیش از عمل

این مرحله حیاتی‌ترین بخش است و چشم‌پزشک با دستگاه‌های پیشرفته، نقشه دقیق چشم شما را تهیه می‌کند. تست‌ها شامل:

• سنجش حدت بینایی دقیق: تعیین نمره چشم با دقت بالا
• پاکی‌متری (Pachymetry): اندازه‌گیری ضخامت قرنیه برای اطمینان از مناسب بودن قرنیه برای لیزر
• توپوگرافی/افتالموگرافی: نقشه سه‌بعدی از سطح قرنیه برای شناسایی ناهنجاری‌ها

این بررسی‌ها کمک می‌کنند تا بهترین روش جراحی (فمتولیزیک، PRK یا سایر روش‌ها) انتخاب شود.

۲. روز عمل جراحی (۱۵ تا ۲۰ دقیقه)

عمل سرپایی و بدون درد انجام می‌شود:

• آماده‌سازی: قطره‌های بی‌حسی چشم را کاملاً بی‌حس می‌کنند، نیازی به بیهوشی عمومی نیست
• تثبیت پلک: وسیله‌ای کوچک پلک‌ها را باز نگه می‌دارد
• شکل‌دهی قرنیه:
  • فمتولیزیک: ایجاد فلپ نازک روی قرنیه با لیزر فمتوسکند، اصلاح انکسار با لیزر اگزایمر و قرار دادن فلپ بدون بخیه
  • PRK: برداشتن لایه سطحی (اپی‌تلیوم) و اصلاح مستقیم قرنیه با لیزر اگزایمر
• پایان عمل: ممکن است لنز محافظ موقت برای PRK گذاشته شود

۳. دوره نقاهت و بهبودی

• بلافاصله پس از عمل: ممکن است کمی سوزش، خارش یا تاری موقت وجود داشته باشد که با قطره‌های تجویز شده کنترل می‌شود
• بازیابی دید:
  • فمتولیزیک و فمتواسمایل: دید معمولاً در چند ساعت تا یک روز بهبود می‌یابد
  • PRK: به دلیل بازسازی لایه سطحی، بهبودی کامل بین چند روز تا یک هفته طول می‌کشد

در مجموع، جراحی لیزری چشم یک فرآیند دقیق، ایمن و سریع است که برای افراد واجد شرایط، دید شفاف و طبیعی را در کمترین زمان ممکن فراهم می‌کند.

• غیرتهاجمی و ایمن: نیازی به برش وسیع یا بیهوشی عمومی نیست.
• سرپایی و سریع: مدت زمان عمل معمولاً بین ۱۵ تا ۲۰ دقیقه است.
• دوره بهبود کوتاه: بیشتر بیماران ظرف چند ساعت تا چند روز دید طبیعی خود را بازیابی می‌کنند.
• دقت بالا: لیزر با فناوری پیشرفته شکل قرنیه را با دقت میکروسکوپی اصلاح می‌کند.
• کاهش نیاز به عینک و لنز: پس از جراحی، بسیاری از بیماران به حداقل یا بدون استفاده از عینک نیاز دارند.
• کمترین درد و ناراحتی: استفاده از قطره‌های بی‌حسی باعث می‌شود عمل تقریباً بدون درد انجام شود.
• پایداری نتایج: اصلاح بینایی با لیزر معمولاً نتایج طولانی‌مدت و قابل اعتماد دارد.

نکته های مهم مورد نیاز برای در نظر گرفته شدن جهت انجام جراحی لیزر چشم به شرح زیر است:

• حداقل سن:فرد باید ۱۸ سال تمام یا بزرگتر باشد.
• ثبات نمره چشم: شماره چشم فرد باید حداقل به مدت یک سال بدون تغییر باقی مانده باشد.
• سلامت جسمانی: وضعیت عمومی سلامت جسمانی فرد باید در حد مطلوب باشد.

چنانچه متقاضی این شرایط اولیه را احراز کند، متخصص چشم با انجام معاینات تخصصی و تکمیلی، بهترین و ایمن‌ترین روش جراحی لیزر (مانند لازک، فمتولیزیک یا فمتواسمایل) را برای او تعیین خواهد کرد.

مراقبت‌ های ضروری قبل از جراحی لیزر چشم

مراقبت‌ های قبل از جراحی لیزر چشم عمدتاً روی دو محور اصلی متمرکز هستند: قطع استفاده از لنزهای تماسی و انجام آمادگی‌ های دقیق پیش از معاینات چشم.

• قطع مصرف لنز تماسی: بیماران باید حداقل سه هفته قبل از عمل استفاده از لنزهای تماسی را متوقف کنند، زیرا لنزها می‌توانند شکل طبیعی قرنیه را تغییر دهند و انجام اندازه‌گیری‌ های دقیق مانند توپوگرافی را غیرممکن کنند.
• قطره‌های تشخیصی: در معاینات پیش از عمل، ممکن است قطره‌ هایی برای گشاد کردن مردمک (سیکلوپلژی) استفاده شود تا چشم‌پزشک بتواند نمره واقعی چشم را بدون اثر تطابق اندازه‌گیری کند. بعد از استفاده، دید فرد چند ساعت تار یا حساس به نور خواهد شد؛ بنابراین رانندگی و فعالیت‌ های نیازمند دید دقیق در این مدت ممنوع است.

جراحی‌ های لیزری چشم مانند فمتولیزیک، لازک (PRK/LASEK) و اسمایل (SMILE) جزو ایمن‌ترین و پرطرفدارترین روش‌ ها در دنیا محسوب می‌شوند و اکثریت بیماران نتایج عالی و پایداری تجربه می‌کنند. با این حال، همانند هر عمل جراحی، امکان بروز عوارض موقتی وجود دارد که معمولاً با مراقبت و درمان مناسب برطرف می‌شوند.

مهم‌ ترین عوارض احتمالی پس از جراحی لیزر چشم

 ۱. عوارض رایج و موقتی (معمولاً طی چند روز تا چند هفته برطرف می‌شوند)

خشکی چشم (Dry Eyes):این شایع‌ترین عارضه پس از عمل است. لیزر ممکن است به طور موقت اعصاب سطحی قرنیه را تحت تأثیر قرار دهد که منجر به کاهش اشک و احساس سوزش یا خارش می‌شود. معمولاً با استفاده از اشک مصنوعی تجویز شده توسط پزشک به مرور زمان بهبود می‌یابد.
تاری دید یا اختلالات بینایی جزئی: در روزها و هفته‌های اول، ممکن است بیمار تاری دید خفیف، دیدن هاله‌ها (Halos) یا درخشش نور (Glare) در اطراف منابع نوری، به ویژه در شب، تجربه کند. این عوارض معمولاً با بهبود قرنیه و تثبیت نمره چشم، به تدریج کاهش می‌یابند.
حساسیت به نور (Photophobia): حساسیت موقتی به نور شدید، به ویژه بلافاصله پس از عمل.

 ۲. عوارض نادر و نیازمند پیگیری پزشکی

عفونت: اگرچه نادر است و با رعایت کامل توصیه‌های بهداشتی و مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها به حداقل می‌رسد، اما هرگونه قرمزی شدید، درد فزاینده یا ترشح غیرعادی از چشم نیازمند مراجعه فوری به پزشک است.
بهبودی ناکافی یا هیپو/هیپر اصلاح (Under/Over Correction): گاهی اوقات، نتیجه نهایی کمی کمتر یا بیشتر از صفر شدن نمره چشم می‌شود. در این موارد، اگر افت باقی‌مانده قابل توجه باشد، معمولاً پس از گذشت چند ماه و تثبیت کامل، امکان انجام عمل تقویتی (Touch-up) وجود دارد.
آستیگماتیسم باقیمانده:گاهی اوقات، حتی پس از رفع نزدیک‌بینی یا دوربینی، آستیگماتیسم باقی می‌ماند یا تغییر می‌کند که ممکن است نیاز به اصلاح داشته باشد.
کدورت یا التهاب زیر لایه اپیتلیوم (PRK/LASEK): در روش‌های سطحی‌تر مانند PRK، احتمال ایجاد کدورت‌های ظریف زیر لایه پوششی وجود دارد که معمولاً با قطره‌های استروئیدی کنترل می‌شود.

نکته بسیار مهم: انتخاب روش جراحی (مانند فمتولیزیک، لازک یا اسمایل) بر اساس ضخامت قرنیه و شرایط خاص چشم شما، تأثیر مستقیمی بر احتمال بروز برخی از این عوارض دارد. به عنوان مثال، روش‌های جدیدتر مانند اسمایل (SMILE)به دلیل عدم ایجاد فلاپ قرنیه، ریسک برخی عوارض مرتبط با فلاپ (مانند جابجایی یا خشکی شدید) را به شدت کاهش می‌دهند.

چه زمانی باید به اپتومتریست مراجعه کرد؟

چه مشکلات بینایی با عمل لیزر چشم قابل درمان هستند؟

عمل لیزر چشم (LASIK) معمولاً برای اصلاح عیوب انکساری و مشکلات بینایی رایج استفاده می‌شود و می‌تواند وابستگی به عینک یا لنزهای تماسی را کاهش دهد. مهم‌ترین مشکلاتی که با این روش درمان می‌شوند عبارتند از:

1. کوتاه‌بینی (میوپیا):
   افراد مبتلا به میوپیا اشیاء دور را به‌صورت مبهم می‌بینند. لیزر چشم با تغییر شکل قرنیه باعث می‌شود نور به درستی روی شبکیه متمرکز شود و دید دور واضح شود.
2. دوربینی (هايپرمتروپیا):
   در این حالت، اشیاء نزدیک غیر واضح دیده می‌شوند. جراحی لیزر چشم می‌تواند قرنیه را طوری اصلاح کند که نور به‌درستی شکسته شود و دید نزدیک بهبود یابد.
3. آستیگماتیسم:
   آستیگماتیسم باعث می‌شود اشیاء شکل هندسی درست نداشته و مبهم به نظر برسند. عمل لیزر چشم با تغییر شکل قرنیه نور را درست متمرکز می‌کند و وضوح دید افزایش می‌یابد.
4. موارد خاص:
   در برخی شرایط ویژه مانند استرابیسم (چشم کج) یا کراتوکونوس (شیب غیرطبیعی قرنیه)، عمل لیزر چشم می‌تواند در صورت تشخیص پزشک، به عنوان درمان کمکی مورد استفاده قرار گیرد.

این روش، با دقت بالا و غیرتهاجمی بودن، یکی از پرکاربردترین راهکارها برای اصلاح مشکلات بینایی و بهبود کیفیت زندگی بیماران است.

آیا شما کاندیدای مناسب برای عمل لیزر چشم هستید؟

اگرچه عمل لیزر چشم برای بسیاری از افراد ایمن و مؤثر است، اما همه به طور قطعی کاندید مناسبی نیستند. برخی شرایط و عوامل می‌توانند انجام این عمل را محدود یا ممنوع کنند:

• مشکلات چشمی پرخطر: افرادی که ضخامت قرنیه کم، بیماری‌ های قرنیه، مشکلات عمق چشم یا التهابات چشمی دارند، ممکن است گزینه مناسبی برای لیزر نباشند.
• تغییرات بینایی: اگر بینایی شما هنوز در حال تغییر است، مانند دوران بارداری یا سن رشد نوجوانی، بهتر است عمل را به تعویق بیندازید تا بینایی تثبیت شود.
• بیماری‌ های سیستمیک: شرایطی مثل دیابت، بیماری‌ های قلبی و ریوی، اختلالات ایمنی یا استفاده از برخی داروها می‌تواند ریسک عمل را افزایش دهد.
• بارداری و شیردهی: تغییرات هورمونی در این دوران می‌تواند بر بینایی تأثیر بگذارد و انجام عمل توصیه نمی‌شود.
• تحمل درمان: برخی افراد ممکن است از نظر فیزیکی یا روانی قادر به تحمل روند جراحی نباشند.

در نهایت، معاینات دقیق قبل از عمل توسط چشم‌پزشک تعیین می‌کند که آیا شما کاندید مناسبی برای لیزر چشم هستید یا خیر.

مرکز فوق تخصصی چشم و لیزیک در شهریار